Програм хангамжийн салбарыг хөгжүүлэх нэг санал, хоёр хувилбар

Өмнөх бичлэгтээ дурдсан гацааны циклээс хэрхэн гарах талаар өөрийн бодож явдаг нэгэн саналыг хуваалцъя.

Төрийн зүгээс олон төрлийн тендер зарладаг боловч манай үндэсний компаниуд эдгээр тендерийн гүйцэтгэгчээр тэр бүр шалгарч чадахгүй байна. Тиймээс үндэсний компаниудын санхүүгийн чадавхи сайжрахгүй, туршлага хуримтлуулах боломж нь багасна гэсэн үг. Тэгэхээр энэ санхүүгийн чадавхийг нь сайжруулах гэсэн төрийн дэмжлэг төдийлөн оновчтой биш нь тодорхой боллоо. Зарим компанийн удирдлагууд санхүүгийн чадавхитай болчихвол хүмүүсээ Энэтхэг, Малайз, Сингапур гэх мэт улсууд руу явуулж олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн сертификатын сургалтанд хамруулмаар байгаа тухайгаа хуучилж байсан юм.

Бидэнд одоо "хүний нөөцийнхөө чадавхийг сайжруулах" гэсэн нэг арга зам байна. Энэ салбарт чадварлаг мэргэжилтнүүд бий болсоноор төсөл аваад байгаа гадны компаниудтай өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлнэ. Эдгээр чадварлаг мэргэжилтнүүдийг бий болгох дараахь 2 хувилбар байж болох юм. 1. Мэргэжилтнүүдээ давтан сургаж, мэргэжлийн сургалтанд хамруулах. 2. Их, дээд сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрийн чанарыг сайжруулж чадварлаг мэргэжилтнүүд бэлдэх. 

1 дэх хувилбарын хувьд олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн сургалтын төвүүд манай улсад байгаа хэдий ч эдгээр сургалтанд хүмүүсээ хамруулсанаар системтэй мэдлэгийг бий болгож чадахгүй байна. Өөрөөр хэлбэл компаниуд хэтэрхий техникийн чадвар луу анхаарсанаар тэдгээр техникийн чадварыг өрсөлдөх чадвар болгож чаддаггүй. Иймд компаниудыг олон улсын стандартад нийцсэн үйл ажиллагаа явуулдаг, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг болгох тал дээр төрөөс дэмжлэг үзүүлэх хэрэгтэй. Энэхүү дэмжлэгийн үр дүнд нөгөө гацаад байгаа циклээсээ гарах боломж нь бүрдэх юм. Өнгөрсөн жил би бээр програм хангамжийн томоохон компаниудын удирдлагуудтай уулзаж энэ талаар санал солилцсон бөгөөд салбарын хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүлэх төсөл боловсруулж 2013 оны улсын төсөвт суулгах санал оруулсан боловч одоогийн Засгийн газар дэмжээгүй билээ.

2 дахь хувилбарын хувьд сургууль дөнгөж төгссөн мэргэжилтнүүд шууд ажил гүйцэтгэх туршлага байдаггүй гэдэг утгаараа төдийлөн сайн арга зам биш хэдий ч хэрэгжүүлэхэд зардал багатай. Дээд боловсрол эзэмших явцад чанартай сайн мэдлэг олж авсанаар чадварлаг мэргэжилтэн болохгүй ч гэсэн тодорхой ажлын туршлага суухад суурь болох, ажлыг зөв горимын дагуу хийхэд үндэс нь болох юм. Өндөр хөгжилтэй орнууд боловсролын чанартаа анхаарал хандуулдаг нь ч үүнтэй холбоотой.

Эцэст болдог бол дээрх 2 хувилбарыг хамтад нь хэрэгжүүлбэл үр дүн нь салбарын хөгжилд маш сайн тусна гэдэгт итгэлтэй байна.

"If money is your hope for independence you will never have it. 

The only real security that a man will have in this world is a reserve of knowledge, experience, and ability."

Henry Ford

Мэдээллийн технологи хөгжих үү?

Олон жил блогтоо бичлэг нэмсэнгүй, өнөөдөр өөрийн бодлоо бусадтай хуваалцмаар санагдлаа.

Хамгийн сүүлд "Нэрэнд учир бий" гэсэн бичлэг маань амьдрал дээр биелэлээ олж Мэдээлэл, шуудан, харилцаа холбоо, технологийн газар маань Мэдээллийн технологи, шуудан, харилцаа холбооны газар болж нэр нь өөрчлөгдлөө. Тиймээс цаашид мэдээллийн технологийн салбарыг түлхүү анхаарч хөгжүүлнэ гэдэгт бүрэн итгэлтэй байна. Энэ салбарт өнөөдөр ямар асуудал тулгараад байгаа талаар хэдэн зүйл бичих гэсэн юм.

Ямар ч гэсэн манайд программ хангамжийн тодорхой тооны компаниуд үйл ажиллагаа эрхэлж байна, гэвч эдгээр компаниудад чадварлаг инженерүүд хэрэгтэй байгаа. Уул уурхайн мөнгөтэй компаниуд нөгөө "цөөхөн" инженерүүдэд маань өндөр цалин амлаад заримыг нь аваад явчихдаг. Арга ч үгүй биз дээ хүний амьдрал юм болсон хойно хэн сайн амалсан зүг рүү явдаг нь бичэгдээгүй хууль юм даа. Уг нь манай салбарт сайн мэргэжилтнүүд хэрэгтэй, тэдний үүрэг оролцоо чухал байдаг, гэтэл дээр дурдсан бусад салбар луу явж байгаа хүний нөөцийн урсгалыг тогтоон барихын тулд программ хангамжийн компаниудаа санхүүгийн чадавхитай болгож сайн мэргэжилтнүүддээ өндөр цалин өгөх хэрэгтэй болно. Харин яаж санхүүгийн чадавхитай болгох вэ гэхээр нөгөө компаниудаараа томоохон төсөл хэрэгжүүлсэний үндсэн дээр дан ганц санхүүгийн ч биш хүний нөөц, төсөл гүйцэтгэх чадвар зэрэг чадавхитай олон улсад өрсөлддөггүй юмаа гэхэд дотоодын зах зээл дээр байгаа ажлаа бусдад булаалгахгүй байх  компаниудыг бий болгоно. Яагаад үндэсний компаниуд томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэхгүй байна вэ? гэхээр чанарын шаардлага хангахгүй байна гэсэн хариултыг гүйцэтгэгч талаас өгдөг. Чанарын шаардлагыг яавал хангах вэ гэхээр чадалтай боловсон хүчин дутмаг байна гэдэг. 

Ингээд боловсон хүчин, санхүү, төсөл, чанар гэсэн 4-н хүчин зүйлтэй мөнхийн цикл үүснэ. Энэхүү циклээс хэрхэн гарах вэ?

Түүнээс гадна цахим засгийг хөгжүүлэхээр зорьж байгаа өнөө үед манай үндэсний компаниудын хэд нь чанартай программ үйлдвэрлэж чадах вэ? Төрийн үйлчилгээг цахим болгохдоо эхнээсээ чанартай системүүдийг нэвтрүүлэхгүй бол иргэд түүнийг хэрэглэх итгэл үнэмшил төрөхгүй, цаашид хэрэглээ нь төдийлөн нэмэгдэхгүй байх магадлал өндөр билээ.

 Amazing service starts with a great first impression

Нэрэнд учир бий

Сүүлийн үед олон хүмүүс мэдээллийн технологийг мэдээлэл технологи гэж ярих, бичих болжээ. Үүндээ ч нилээд дассан бололтой. Хадмал орчуулгаар information technology гэдгийг шууд орчуулчихсан байж болох юм.

Мэдээлэл технологи гэхээр 2 өөр утга санаа агуулж байгааг та бүхэн анзаарч байгаа байх. Жишээ нь мэдээлэл технологийн салбар гэвэл мэдээллийн салбар болон технологийн салбар гэсэн 2 салбар цаана нь агуулагдаж байна гэсэн үг. Харин мэдээллийн технологи гэвэл нэг л салбар гэж шууд ойлгогдоно. Өөрөөр хэлбэл мэдээллийн технологи гэснээрээ мэдээллийг дамжуулдаг, боловсруулдаг, хадгалдаг гэх мэт технологийг хэлээд байна гэж ойлгогдохоор байна. Тиймээс цаашид мэдээллийн технологи гэж хэрэглэж хэвших уриалга гаргаж байгааг минь хүлээн авна уу.

Жич: Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн газар (одоо Мэдээлэл, шуудан, харилцаа, холбоо, технологийн газар) гэдэг нэрний ард энэ байгууллага мэдээллийн асуудал, харилцаа холбооны салбар, мөн дээрээс технологийн (мэдээллийн технологиос гадна нано технологи, биотехнологи гэх мэт) салбарыг тэр чигт нь хариуцаж байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлж байна. Уг нь Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газар гэсэн бол эвтэйхэн болж одоогийн үйл ажиллагааг нь шууд илэрхийлэх байсан болов уу гэж бодном.

Мэдээллийн технологийн бодлого, стратегийн талаархи үзэл бодол

За сүүлийн үед манай орны хувьд мэдээллийн технологийн талаар явуулж байгаа зарим бодлогыг хараад өөрийн эрхгүй хэл загатнаад байдаг болчихлоо. Дуугүй байж үнэхээр чадахгүй нь. Энэ удаад өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлэхээр шийдлээ.

Манай улсын хувьд мэдээллийн технологийн салбар нь тэргүүлэх салбар биш нь тодорхой. Харин туслах салбар буюу дэмжигч салбар байж бусад тэргүүлэх салбарынхаа үйл ажиллагааг хялбарчлах, цаг хугацаа, зардлыг бууруулах, дэлхийн зах зээл дээрх өрсөлдөөнд давуу талыг олох, хүний нөөцөө чадваржуулах, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах ... гэх мэт ажлуудыг хийхэд "түлхэц" өгч дэмжих ёстой баймаар. Ер нь дан ганц мэдээллийн технологийн салбар биш бусад тэргүүлэх бус салбарууд бүгд л тэргүүлэх салбарыгаа дэмжсэн үйл ажиллагааг төлөвлөн гүйцэтгэж, тухайн зорилтонд нь хүрэхэд чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулж байж улс орны хэмжээнд тэргүүлэх салбараа өөд татаж дэлхийн зах зээл дээр өрсөлдөх чадвартай болгох ёстой. Жишээлбэл, манай орны хувьд уул уурхайн салбарыг тэргүүлэх салбар гэж үзье (ер нь тэргүүлэх салбар гэж тодорхойлсон байдаг). Тэгвэл энэ тэргүүлэх салбарынхаа үйл ажиллагааг дэмжиж мэдээллийн технологийн салбар нь гол үйл ажиллагаануудаа төлөвлөх шаардлагатай. Үүнд: уул уурхайн байгууллагуудад ашиглах компьютер, техник хэрэгслийг импортлоход татварын хөнгөлөлт үзүүлэх, эдгээр төхөөрөмж болон мэдээллийн систем, програм хангамж дээр нь ажиллах боловсон хүчнийг бэлтгэх, ERP системүүдийн талаар сурталчлах, эдгээрийг боловсруулдаг компаниудын төлөөлөгчийн газрыг Монголд нээх, уул уурхайн үйл ажиллагаа төвлөрсөн сум, суурин газруудын дэд бүтцийг сайжруулах, мэдээллийн технологийн үйл ажиллагаа явуулах орчныг бүрдүүлэх гэх мэтчилэн олон тооны мэдээллийн технологийн ажил хийгдэж байж тухайн уул уурхайн байгууллагууд нь мэдээллийн технологийн үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлэх боломжтой болох юм. Мөн бусад салбарын хувьд, тухайлбал, эрүүл мэндийн салбарын хувьд: тухайн сум, суурин газарт эмнэлгийн үйлчилгээг сайжруулах, эмнэлэг барих, тэнд очиж ажиллах өндөр мэргэжилтний хувьд өндөр цалин өгөх гэх мэт ажлуудыг хийх; боловсролын салбарын хувьд: уул уурхайн чиглэлийн нарийн мэргэжилтэнг бэлтгэх сургалтын хөтөлбөр боловсруулах, мэргэжлийн сургалтын төвүүдийг бий болгох, гаднаас өндөр мэдлэгтэй багш урьж сургалт явуулах, тухайн сум, суурин газарт ажиллаж, амьдарч байгаа хүмүүсийн хүүхдүүдийг чанартай боловсрол эзэмших орчныг бүрдүүлэх гээд яриад байвал бүх л салбарын хувьд тухайн уул уурхайн салбараа дэмжиж ажиллах ажлууд ар араасаа ундран гарах нь ойлгомжтой.

Миний хэлэх гээд байгаа гол санаа нь мэдээллийн технологийн хөгжлийн бодлого, стратеги нь манай улсын баримталж байгаа бодлого, стратеги, бодлогын баримт бичигтэйгээ уялдсан байх шаардлагатай гэдгийг хэлэх гэсэн юм. Өнөөг хүртэл энэ салбарт авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээнүүдийн хэд нь энэ ерөнхий бодлоготойгоо уялдсаныг уншигч Та дотроо тунгаана бизээ. Бидэнд хязгаарлагдмал нөөц (боловсон хүчин, төсөв, цаг хугацаа, мэдээллийн технологийн ойлгож, дэмждэг төрийн түшээд, цөөн тооны компаниуд гэх мэт) байгаа, үүнийг зөв зохистой хуваарилах нь мэдээллийн технологийн бодлогын үндсэн шаардлага нь байх ёстой гэсэн хатуу байр суурьтай байна. За хэл маань түр зуур ч гэсэн загатнахаа болилоо. Өөр хэлэх, ярих, хийх бүтээх зүйл зөндөө л байна даа.

Үнэгүй програм - Монгол ОпенОфис

Дэлхий даяар мэдээллийн технологи асар хурдацтай хөгжиж, мэдээллийн технологийг ашигладаггүй байгууллага, хувь хүн гэж бараг үгүй болсон билээ. Мэдээллийн технологийн хэрэглээ өсөн нэмэгдэхийн хирээр програм хангамж, техник технологийн сонголт арвин болж хэрэглэгчид өөрийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн бүтээгдэхүүнийг олж авахад тодорхой хэмжээгээр хүндрэл бэрхшээл гардаг. Энэ удаад зөвхөн програм хангамжийн талаар дурдах гэж байна. Програм хангамжийг ерөнхийд нь 3 ангилдаг.
1. Системийн програм хангамж (system software). Үүнд: үйлдлийн систем болон системтэй холбоотой програмууд хамаарна.
2. Бизнесийн програм хангамж (applications software). Бизнесийн програм хангамжид санхүүгийн, бүртгэлийн, цалингийн, хүний нөөцийн гэх мэт байгууллагуудад ашиглагддаг програм хангамжууд багтана.
3. Хэрэглээний програм хангамж (productivity tools). Энэ төрөлд өргөн хэрэглээний програм хангамжууд болох текст боловсруулагч (word processing), хүснэгтэн мэдээ боловсруулагч (spreadsheets), имэйлийн програмууд (e-mail clients), интернэт хөтөч (internet browsers)
Хөгжиж байгаа орнуудад хамгийн түгээмэл учирдаг гэм хэргийн нэг нь оюуны өмчийн хулгай буюу зохиогчийн эрхийг зөрчих явдал байдаг. Програм хангамжийн хувьд энэ хэрэглээний програм хангамж нь энэ төрлийн гэмт хэрэгт ихээхэн өртдөг байна. Манай орны хувьд саяхан Майкрософттой гэрээ хийж тус компанийн бүтээгдэхүүнүүдийг хуулийн дагуу хэрэглэх боломжийг бүрдүүлсэнээр бид бүхэн урьд нь хууль бусаар хэрэглэж байсан виндовс үйлдлийн системүүд болон Майкрософт Офис програмыг хуулийн дагуу худалдан авч хэрэглэх шаардлагай тулгараад байгаа билээ. Харин Майкрософт Офистой адилхан үүрэг гүйцэтгэдэг хэрнээ үнэгүй програм болох ОпенОфисыг Монгол хэлнээ хөрвүүлэн хэрэглэгч Та бүхэнд ОпенМН багийнхан хүргэж байгааг мэдэгдэхэд таатай байна. ОпенОфис нь нээлттэй эх бүхий програм хангамж учир хэрэглэхэд мөнгө төлөх шаардлагагүй бас дэлхийн өнцөг булан бүрээс тус програмыг хөгжүүлэхэд олон мянган программист хүчин зүтгэж байдаг тул Майкрософт Офисоос олон давуу талтай. Монгол ОпенОфис програм нь Монгол хэлний дүрмийн алдаа шалгагч, хуучин Монгол босоо бичгээр бичих боломжийг агуулсанаараа онцлогтой.
Монгол ОпенОфис програмын албан ёсны нээлтийн ажиллагаа 2008 оны 8 дугаары сарын 8-ны өдөр 10 цагт Мэдээллийн технологийн Үндэсний паркын хурлын танхимд болно. Мөн үзэсгэлэнгийн танхимд байрлуулсан компьютерууд дээр суулгасан Монгол ОпенОфисыг ашиглаж үзэхээс гадна үнэ төлбөргүй зөвлөгөө авч болох юм.